Lūn Tâi-oân Chèng-tī Jîn-bu̍t Tâi-gí Thêng-tō͘

這是我的「BlogBlog 同樂會 - 2026 年 10 月」的投稿文章。本月主題是「語言的習得、傳承與推廣」，由 AngeCI 主持。如果你有自己的部落格，歡迎一起來參加！

THBK tē-hng soán-kí beh kàu--a. Ē-hiáu Tâi-oân-ōe--ê, a̍h-sī bē hiáu--ê, lóng ài chhut-lâi hâm soán-bîn pôaⁿ-nóa kám-chêng, bóng kóng--2-kù. Góa khòaⁿ chin chē lâng teh lūn hāu-soán-jîn ê Eng-gí thêng-tō͘, liān Tiong-kok-lâng mā teh piⁿ--a tàu hoah sio. Si̍t-chāi chin sim-sek. Soah bô lâng teh khòaⁿ lán chiah-ê hāu-soán-jîn Tâi-gí kóng liáu ū súi--bô. Siūⁿ-kóng bô lâng chò, góa ka-tī khioh lâi chò. Hō͘ tāi-ke bóng chham khó, tàu-tīn chhù-bī--1-ē.

Hun-kip-pió(tier list) góa sī teh bāng-lō͘ o͘-pe̍h khioh lâi ê, hoâiⁿ-ti̍t thiah-chò 6 kip. Siāng téng-koân sī hó, siāng kē-kha sī bái. Tùi ē-té phah-khí, thâu 1 ê sī “khioh-ka̍k” ì-sù tio̍h-sī bô lō͘-iōng, beh kā i hìⁿ-sak ê ì-sù. Koh-lâi sī “lak-chhat”, teh​ kóng piah iû-chhat hó-sè, soah hông khò--tio̍h “lak-chhat”, teh kóng ū khiàm-tiám, làu-khùi án-ne. Sòa--lo̍h-lâi sī “phó͘-phó͘”, teh kóng chin phó͘-thong, ē-tit-kòe nā-tiāⁿ. Chiap-sòa sī “gâu”, che thó͘-siūⁿ mā chai, tio̍h-sī “m̄-chiâⁿ-kâu” lah! Koh-chài --khí-lí sī “tē-it-téng”, tio̍h thâu-miâ kài lī-hāi ê ì-sù. Ah-nā siāng koân-khám ê kéng-kài chiū-sī “it-lia̍p-it”, teh tē-it-téng lāi-bīn siāng chhut-chèng, siāng chhut-tioh--ê.

Sím Pek-iûⁿ

Lán chhím-thâu tio̍h lâi khòaⁿ-māi hiān-chú-sî siōng chhèng ê chèng-tī bêng-chheⁿ, Tâi-pak-chhī-tiúⁿ hāu-soán-jîn Sím Pek-iûⁿ. Kóng-tio̍h i ê chhut-sin, he sī chiàⁿ-káng ê Tâi-pak-lâng. M̄ sī 49-nî tùi Tiong-kok soan lâi Tâi-oân ê lān-bîn hō͘-è, iā m̄ sī Tâi-oân chîⁿ im kha-ba̍k hit-chūn, to͘-chhī-hòa chìn-tián chin mé, chiah chiūⁿ-pak phah-piàⁿ ê ē-káng-lâng sī-sè. M̄ koh lán thang chai Tâi-pak chêng Kok-bîn-tóng hōaⁿ-thâu, hō͘ in bú kah giám-jiân sī Tiong-kok-siâⁿ. Tâi-pak-siâⁿ phoh-si̍t ê siâⁿ-mn̂g hō͘ in kái kah hoe-pa-lí-niau, ló͘-khò͘ ê tē-hō-miâ mā kái kah li-lí-lak-lak, lō͘-miâ koh choan-choan Tiong-kok tē-hō-miâ, bē-su beh kā Chiúⁿ Kài-chioh phàng-kìⁿ koh chhōe bē tńg--lâi ê “Tāi-lio̍k” khǹg tī che e̍h-kheh ê Tâi-pak. Ah! Bô tiuⁿ-tî kóng liáu siuⁿ chē… Hoâiⁿ-ti̍t, Tâi-pak-lâng khah kín o̍h ē-hiáu “sin Kok-gí”, Tâi-oân-ōe tio̍h khah bô teh kóng. Teh Tâi-pak tōa-hàn ê gín-á, chū-jiân khah hán teh thiaⁿ, khah hán teh kóng. Sím Pek-iûⁿ oân-á kāng-khoán, i kóng chhù-lāi sī-tōa kóng Tâi-gí, m̄ koh kiau gín-á-lâng khah chia̍p kóng Hôa-gí, tì-sú ē thiaⁿ, soah kong-ōe bē lián-tńg. Kóng si̍t-chāi Phú-mà(Puma) chiok kim-chhùi, chin hán-tit thiaⁿ i kóng Tâi-gí, chêng 5 goe̍h beh chhut-lâi soán, mā bô kui-tiûⁿ kóng Tâi-oân-ōe ê lio̍k-iáⁿ-tòa. Góa ioh kóng, i sī kóng liáu bē sòa-phah, kiaⁿ kiàn-siàu chiah thiau-tî bô ài kóng. Tâi-gí-bûn kho͘-á tio̍h ū lâng khòaⁿ án-ne m̄ sī sè, bē tòng--e thiàu chhut-lâi kā mē. Bóe-chhiú Sím--ê ū kiau Tâi-pak chāi-tē ê Tâi-gí chhin-chú kiōng-ha̍k-thoân chih-chiap, jīn-bat chiàng-sî bîn-kan án-chóaⁿ teh ho̍k-chìn lán Tâi-oân-ōe, mā thàn ki-hoe o̍h kóa Tâi-gí, chiah ū i kóng-ōe ê iáⁿ-phìⁿ. Lán chim-chiok kā i thiaⁿ, Sím--ê sī chiàⁿ-pān ê Tâi-pak-khiuⁿ, khó-pí kóng “hó” i kóng-chò /ho˥˩/, m̄ sī tiong-lâm-pō͘ lāi-po͘-khiuⁿ ê /hə˥˩/. I teh kóng-ōe jī-sû ê piàn-tiāu iā chin chū-jiân, iû-goân ū Tâi-gí-té tī--teh. Án chit-hō chōng-hóng, góa hō͘ i “phó͘-phó͘”.

Chiúⁿ Bān-an

Kóng liáu Phú-mà, koh lâi tio̍h Ten Thousand Safe, Chiúⁿ Bān-an sian-siⁿ. Lán chai-iáⁿ Bān-an sī phiau-chún ê Chiàn-āu 49-á, in tau koh chham Chiúⁿ Thài-chú Keng-kok chin ū koan-hē. Āu--lâi, in lāu-pē Chiuⁿ Hàu-giâm chiah lia̍h chit ê chang-thâu, hoah-hiu beh kái sèⁿ “Chiúⁿ”. Kui-ke-hóe-á chŏaⁿ tùi sèⁿ Chiuⁿ ōaⁿ-chò sèⁿ Chiúⁿ, piàn-chó Chiúⁿ--ka ê hō͘-sû lioh! Thian-liông kóng, i ê ka-cho̍k teh Tâi-pak-siâⁿ tòa liáu hó-sè-á hó-sè, kin-pún m̄ bián o̍h siáⁿ-mih Tâi-oân-ōe. Kan-taⁿ “Chiàng Kô͘ Ì”(kóng Kok-gí) jîn-seng tio̍h thang chiok sūn-sī. Gōa-kau-koaⁿ ê sī-sè khì Chèng-tī Tāi-ha̍k tha̍k gōa-kau m̄ thiⁿ kong tē tō! Bān-an sian-siⁿ teh Bí-kok chò lu̍t-su, bô kàu chêng-chông. Ka-chiu ê sū-bū-só͘ tiàu-tiáⁿ. Bô-ta-ôa tò-lâi Tâi-oân soán li̍p-úi, chiah kap Tâi-gí lâi kiat-iân. Sī kóng i oân-á chin piàⁿ-sè, o̍h kah chin ū pān, koh ū châi-tiāu ián-káng kui pha lóng kóng Tâi-oân-ōe. Koh teh bûn-gē hoa̍t-tōng iōng Tâi-gí liām koa-si. Put-jī-kò, iû-goân ū chi̍t-kóa só͘-chāi ē hông lia̍h-pau, mā thang kóng i ngē kì ê mi̍h kì bē tiâu, gû-kha tio̍h sô--chhut-lâi. Tē-1, i kong-ōe piàn-tiāu ū tang-sî-á ê cháu-cheng--khì, ná chhiūⁿ lâng chhiùⁿ-koa cháu-im. Tē-2, ū sî-chūn i ōe kóng kóng--teh ē hiông-hiông hoat 1 ê koài siaⁿ --chhut-lâi, he iā m̄ sī Tâi-gí, mā ioh bô i goân té beh kóng siáⁿ. Pháng sī bē kì tit ián-káng-kó, koh m̄ chai-iáⁿ ì-sù, bô châi-tiāu ōaⁿ 1 kù ōe lâi soeh-bêng, chŏaⁿ chhìn-chhái chhut 1 ê siaⁿ beh kā i chún--kòe. Chiàu án-ne lâi lūn, góa ē hō͘ i “lak-chhat”.

Tân Chúi-píⁿ

Kì-jiân 2 ê Tâi-pak-chhī-tiúⁿ hāu-soán-jîn to hō͘ góa lia̍h lâi phêng-lūn--a. Góa teh siuⁿ, hit-hō siāng lāi siāng lī-hāi ê Tâi-pak-chhī-tiúⁿ, lán tio̍h m̄ thang kā i làu-kau khì! I tio̍h sī A-píⁿ--á chóng-thóng. Tân Chúi-píⁿ sian-siⁿ sī Tâi-lâm Koaⁿ-tiân-lâng. Tāi-ke hoān-sè ē siūⁿ kóng, Tâi-lâm-lâng Tâi-gí tiāⁿ-tio̍h gió-toh! M̄ sī tōa-ku-bó, tó-ūi iáu ū tōa-ku-bó! Che mā ū-iáⁿ, A-píⁿ--á beh kóng tē-2, lán tē-1-miâ sī chin oh chhōe. M̄ koh góa nā bô kóng, lí hoān-sè-á mā m̄ chai, A-píⁿ--á kap A-hui peh kāng-khoán, lóng sī Ho̍h-ló-kheh[1]! Tio̍h sī teh kóng, chó͘-kong-á sī Kheh-lâng, m̄ koh kiáⁿ-sun seng-oa̍h tī Ho̍h-ló-lâng chiàm tōa-bīn ê só͘-chāi, Kheh-ōe bô thn̂g, choan-choan kóng Tâi-oân-ōe. Hó, le̍k-sú kóng kàu chia. Lán hoan-thâu lâi kóng A-píⁿ--á Tâi-gí ū gōa gâu. A-píⁿ kóng khiáu sī ū-iáⁿ khiáu, thâu-khak-óaⁿ m̄ chai té siáⁿ óaⁿ-ko. Lán khòaⁿ i chit-chām-á gâu iōng A.I. pìⁿ-kúi pìⁿ-koài, chò hiah-ê meme tô͘, tiàm Threads téng-thâu jōa-ní-á hong-sîn. Kāng hòe-siaⁿ ê lāu-hòe-á-lâng chèng-keng tòe A-píⁿ bē tio̍h! A-píⁿ--á ê Tâi-oân-ōe chán, chit 2 ki lio̍k-iáⁿ-tòa lâu hō͘ góa hó ìn-siōng. Thâu 1 ki sī 1994-nî Tâi-pak-chhī-tiúⁿ soán-kí chō-sè, thuh-chhàu chāi-jīm ê chhī-tiúⁿ N̂g Tai-chiu thuh kah ū-kàu thiám. Siāng ū ìn-siōng ê tio̍h sī, kā i ê kháu-hō hâi-im chò, “Tâi-pak chhin-chhiūⁿ tōa chioⁿ-chî”(chia thiau-ì-kò͘ siá-chò A-píⁿ--á ê Tâi-lâm-khioⁿ /iɔ̃/). Koh-lâi lēng gōa 1 ki tio̍h-sī i teh ké-soeh kóng, i án-chóaⁿ kā chóng-thóng-hú thâu-chêng hit tiâu “Kài-siū-lō͘” ōaⁿ-miâ. Chin gâu kek ngó͘-jîn, kui ê kòe-têng hō͘ i kóng kah chin ū ì-gī koh kiam sim-sek, bē hō͘ lâng kám-kak teh kâng kà-sī. Si̍t-chāi hó lī-hāi. Khòaⁿ góa kā A-píⁿ po kah tak-chi̍h bē soah, tāi-ke sim-lāi koat-tēng chai-iáⁿ, A-píⁿ--á tio̍h sī “it-lia̍p-it”!

Má Eng-kiú

Sòa--lo̍h lán lâi lūn āu 1 jīm Tâi-pak-chhī-tiúⁿ, oân-á sī āu 1 jīm chóng-thóng, A-káu--á, Má Eng-kiú sian-siⁿ. I chhut-sin kap Bān-an sio-siāng, lóng sī 49-á, in lāu-pē koh sī Kok-bîn-tóng lāi-té ê iàu-oân. Chiàu-kóng i mā m̄ bián o̍h siáⁿ-mih pún-thó͘ gí-giân, i kap Tâi-gí ê iân-hūn kāng-khoán tùi soán-kí lâi ê lah. 1998-nî Tâi-pak-chhī-tiúⁿ soán-kí, A-hui peh thè A-káu--á khiā-tâi, hoah kóng “Sin Thâi Oan Ln̂g”(Sin Tâi-oân-lâng) khan i ê chhiú ài chhī-bîn sio-thēng, A-káu--á bû-khó-nāi-hô, Tâi-oân-ōe lîm-sî lîm-iāu tio̍h-ài bóng o̍h--kóa. Chū góa ū kì-tî, A-káu--á ê Tâi-gí it-ti̍t lóng chin bái. Khiuⁿ-kháu koài-koài, chiàⁿ-káng “gōa-séng-lâng” ê kháu-im. Beh siá chit phiⁿ chiah khì YouTube lió--1-ē, ū-iáⁿ kui-châng hó-hó, thêng-tō͘ chiâⁿ bái. Khòaⁿ i liām kó, he pān ū sêng, m̄-koh têng-tâⁿ oân-á put-chí-á chē. Sī kóng i ê bō͘-liâu mā bô beh tàu kái-chèng… Pêng-siông-sî-á beh chham lâng tùi-ōe, góa siūⁿ sī bô hoat-tō͘ lah! Án-ne-seⁿ, góa kan-taⁿ thang hō͘ i “khioh-ka̍k”.

Chhòa Eng-bûn

2 Jīm chóng-thóng to kóng ū tio̍h. Lán koh lâi lūn tē-3-jīm Tâi-tāi Hoat-lu̍t-hē chhut-gia̍p ê Chóng-thóng, Chhòa Eng-bûn. Ū 1 ê Ke-lâng ê bîn-ì tāi-piáu bat kóng, í-chá ê lâng chheh nā tha̍k kah jú koân, Tâi-gí tio̍h jú lám. Chhòa chóng-thóng thang kóng sī 1 ê lē. Lán khòaⁿ A-píⁿ kan-taⁿ tha̍k kàu tāi-ha̍k, ah Chhoàn Eng-bûn tha̍k kàu Eng-kok ê phok-sū. Hm̀, Chhòa--ê Tâi-oân-ōe ū-iáⁿ hâm A-píⁿ bē pí tit. Siāng hō͘ lâng siong-sim--ê, sī Chhòa chóng-thóng tē-2-jīm beh kiat-sok ê sî, khì kàu Bí-kok chham kiâu-bîn kìⁿ-bīn. Ōe-thâu tio̍h kóng, kú bô soán-kí--a, Tâi-oân-ōe mā chheⁿ-hūn--a, chit-táu ián-káng hō͘ i lâi kóng Hôa-gí. I iōng Tâi-oân-ōe lâi soeh-bêng, chhím-thâu khó-lêng kám-kak ū sêng-ì, bē bián-kióng ka-tī kóng Tâi-gí, soah kóng kah lak-chhat hō͘ lâng thiaⁿ bô. Hoān-sè koh ē kám-kak sim-sek, kóng chóng-thóng koh ē kā ka-tī làu-khùi, chin óa-kīn tāi-chiòng. M̄ koh lán chim-chiok kā i siūⁿ, chin chē chèng-tī jîn-bu̍t chin-chiàⁿ sī kā Tâi-oân-ōe tòng-chò “soán-kí gí-giân”, m̄ sī ta̍k-ji̍t ê seng-oa̍h. Ū-iáⁿ pi-ai o͘h! Lūn Chhòa chóng-thóng ê Tâi-gí thêng-tō͘, góa ē hō͘ i “phó͘-phó͘”.

Lōa Chheng-tek

Koh lâi tio̍h lán hiān-jīm chóng-thóng Lōa Chheng-tek. Ū lâng kóng Chheng-tek--á ê Tâi-gí chin gâu. Ū hiong-chhin ê sī-tōa kòe-sin, i kèng-jiân ū châi-tiāu chò song-lé ê tiám-chú-koaⁿ! Chheng-tek Tâi-gí chin lián-tńg, kong-ōe lóng bē tùn-teⁿ. Chhiáⁿ Chheng-tek lâi, chiaⁿ-si̍t jîn-kan tē-hā to chin ū bīn-chú! M̄ koh ū 1 hāng góa chin iàu-ì, Chheng-tek--á teh hoat-piáu ián-soat ê sî, tiāⁿ-tiāⁿ lia̍h Hôa-gí ê lóng-tho̍k-kó ngē tha̍k-chò Tâi-oân-ōe. M̄ bat ê lâng kiò-sī i ha̍k-būn chin pá, chiah-nī khùn-lân ê Hàn-jī iā ū châi-tiāu tha̍k. Góa tian-tó kám-kak án-ne m̄-hó, lán Tâi-oân-ōe ū chāi-lâi ê sû-lūi lâi piáu-ta̍t. Koh chài kóng, hiān-chú-sî THBK kàu-io̍k ê Hôa-gí m̄ sī kó͘-chá “tha̍k-chheh-lâng” teh Hàn-o̍h-á o̍h tio̍h ê Hàn-bûn, si̍t-chāi kap Tâi-gí bô siáⁿ-mih tī-tāi. Chit-hāng si̍t-chāi chin phah-sńg. Chheng-tek--á nā ū liáu-kái, tio̍h-ài bō͘-liâu tàu siá Tâi-bûn ê lóng-tho̍k-kó, án-ne chiah thang hō͘ lâng chai-iáⁿ chiàⁿ-pān ê Tâi-oân-ōe “gē-su̍t, súi koh hó”. Kóng kàu chia, Lōa Chheng-tek chóng-thóng sī “tē-it-téng”.

Chiā Liông-kài

Chiap-sòa, lán beh lâi kóng Lōa Chheng-tek chèng-tī-kài ê tùi-te̍k, Liông-kài sian. Lōa Chheng-tek teh chò Tâi-lâm-chhī-tiúⁿ ê sî, chhī-gī-oân Chiā Liông-kài teh gī-hōe kā chhī-tiúⁿ chit-sûn, kheh-koaⁿ sī khòaⁿ kah hèng-chhih-chhih. Chi̍t-khún-á chhiú gia̍h pò͘-tē-hì ang-á, kóng khoân-kéng u-jiám, lâng chiah ē piàn pì-tiau. Chi̍t-khún-á sio̍k-gí liân-chu-phàu, kóng “ngē bán ê koe-chí bē tiⁿ, ngē chhōa ê sin-niô bē ài lí(kap A-píⁿ kāng-khoán Tâi-lâm-khioⁿ!).” A̍h-sī “lín tau ê gín-á pàng-phùi tio̍h tng teh tōa, goán tau ê gín-á pàng-phùi tio̍h tn̂g-á teh nōa.” Kàu kah Lōa Chheng-tek beh hō͘ Chhòa Eng-bûn tiàu khì tiong-iong chò Hêng-chèng-īⁿ-tiúⁿ, Liông-kài sian koh m̄ kam pàng i sòa. Kóng “it-seng kan-taⁿ kàm-tok lí 1 lâng.” Thiaⁿ kah kui-sin-khu khí ke-bó-phôe… Chia--ê góa lóng m̄-bián tó-tńg-khì khòaⁿ lio̍k-iáⁿ-tòa, tio̍h lóng kì kah chiâu-chiâu-chiâu, chi̍t-sì-lâng lóng bē pàng bē kì. Chèng-keng sī Tâi-pak ū Ông Sè-kian, Tâi-lâm ū Liông-kài sian. Liông-kài ê Tâi-gí kéng-kài sī ū-iáⁿ bē-bái, Tâi-gí kóng kah án-ne oa̍h-thiàu-thiàu. Iáu-m̄-koh i tùi Tâi-gí kàu-io̍k ê ì-kiàn, góa sī oân-choân bô hoat-tō͘ chiap-siu. Kóng o̍h Tâi-gí tio̍h-ài chhan-chhiūⁿ Tiong-kok kó͘-chá ê tha̍k-chheh-lâng tiàm hia chhiat lâi chhiat khì, chhiat kah thâu-khak gông--khì. Lán o̍h Lô-má-jī m̄ khah kín mah? Án-ne póe-hōe soah, góa hō͘ i “gâu”.

P.S.

Seng siá kàu chia, ū khùi-la̍t chiah koh lâi pó͘…

Chù-kái

[1] Su-sek-chiá AngeCI kóng, ū lâng gián-kiù A-píⁿ m̄ sī Ho̍h-ló-kheh. Chham-khó ha̍k-chiá tâu-kó.

---